ಹುರುಳು – ತಿಳಿವು

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಒಂದು ‘ನದಿಯ ಪಯಣ’ಕ್ಕೆ (ದೋಣಿ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ) ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನದಿಯ ಪಯಣ ತುಂಬಾ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯದ್ದು, ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯ ತುಂಬಾನೇ ಚಿಕ್ಕದು. ನಾವು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕಾಲ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕಳೆಯಬೇಕೇ ಹೊರತು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಆಶಯ.

ಇಲ್ಲಿ ‘ಅಂಬಿಗ’ (ದೋಣಿ ನಡೆಸುವವನು) ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾವಿಕನಲ್ಲ; ಅವನು ನಡಸುತ್ತಿರುವವನು ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆ ಭಗವಂತ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮ (ವಿಧಿಯ ಆಟ). ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮಾತ್ರ. ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತು, ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ಅಂಬಿಗನ ಜೊತೆಯೇ ಜಗಳವಾಡಿದರೆ ಅಪಾಯ ನಮಗೇ ಹೊರತು ಅವನಿಗಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ, ವಿಧಿಯ ನಿಯಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅತಿಯಾದ ಹಠ, ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ದೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜಗಳವಾಡುವುದು ಮೂರ್ಖತನ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿ, ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಸಾಗುವುದೇ ಜಾಣತನ.

ಬದುಕು ಕೇವಲ ಗುರಿ ತಲುಪುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿಗುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು. ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳು (ಗಿರಿಬನ), ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ರಂಗುರಂಗಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಫುಲ್ಲಿತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಷ್ಟ-ಸು
ಖಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಆನಂದವನ್ನು ಸವಿಯಲು ಕವಿ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ನದಿ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ತಿರುವುಗಳು (ಇಳಿತೊರೆಯ ತಿರುವು) ಸಹಜ. ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಏರಿಳಿತಗಳು, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರದೆ, ಅಂಬಿಗನ ಮೇಲೆ (ದೈವದ ಮೇಲೆ) ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟು, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಬೇಕು.

ನಾವು ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅಂದುಕೊಂಡರೂ, ನಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹಿಂದೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರ ಶ್ರಮವಿರುತ್ತದೆ. ಹೆತ್ತ ಪೋಷಕರು, ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿಸಿದ ಗುರುಗಳು, ನಮಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವ ರೈತರು, ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡಲು ಗಾಳಿ-ನೀರು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಕೃತಿ—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಋಣವೂ (ಸಾಲ) ನಮ್ಮ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾವೇನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾಜದ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಇದೆ ಎಂಬ ವಿನಮ್ರತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರಬೇಕು.

‘ಹಂಗು ಹರಿಯುವುದು’ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇತರರಿಂದ ಸದಾ ಉಪಕಾರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಹಂಗಿನಲ್ಲಿ (ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯದಲ್ಲಿ) ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಲೇಸು (ಒಳ್ಳೆಯದು). ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಮಾಜದಿಂದ ನಾವು ಪಡೆದ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸುತ್ತಾ, ಯಾರ ಮೇಲೂ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕು.

“ನಾನು, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ನನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥ” ಎಂದು ಬದುಕುವುದು ಮನುಷ್ಯತ್ವವಲ್ಲ. ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ನನಗೋಸ್ಕರವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಅಂದುಕೊಂಡು, ಇತರರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಗೊಡುವುದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಅನ್ಯಾಯ. ಸ್ವಾರ್ಥದ ಬದುಕು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಬದುಕಿನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ‘ಪರಹಿತ’ ಅಂದರೆ ಇತರರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವುದು. ನಮ್ಮ ಕೈಲಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಯಾರಿಗೂ ಕೀಡು ಬಯಸದೆ ಎಲ್ಲರ ಒಳಿತನ್ನು ಹುಡುಕುವುದರಲ್ಲೇ (ಅರಸುತಿರು) ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ನೆಮ್ಮದಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸುಖಿ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವವನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರು ಹೋದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು, ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು, ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ದ್ವೇಷ-ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ನಿಜವಾದ ಸುಖಿಗಳು. ಭೂತಕಾಲದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವವನಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನಾಳೆ ಏನಾಗುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಅತಿಯಾದ ಆತಂಕ, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಅತಿಯಾದ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವನೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದುಃಖಿ. ಕೇವಲ ಭವಿಷ್ಯದ ಕನಸು ಅಥವಾ ಆತಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆತಂಕ (Anxiety) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಇಂದಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆಯೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಕೈಸೇರಿದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದೇ (ಬಂದುದನು ಒಲಿದು ನಲಿ) ಜಾಣತನ. ಅಂತಹ ಸ್ವೀಕಾರ ಮನೋಭಾವ ನಮ್ಮದಾದಾಗ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಬೆಳಕು ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಬದುಕು ಇರುವುದು ಕೇವಲ ‘ಇವತ್ತಿನಲ್ಲಿ’ (ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ). ನಿನ್ನೆ ಎಂಬುದು ಮುಗಿದುಹೋದ ಕಥೆ, ನಾಳೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ನಮಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ‘ಇಂದಿನ ಈ ಕ್ಷಣ’. ಇವತ್ತಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಯಾರು ಪೂರ್ಣ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಬದುಕು ಒಂದು ಸುಗಂಧಭರಿತ ಹೂವಿನಂತೆ ಪರಿಮಳಿಸುತ್ತದೆ (ಕಂಪು).

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದು ‘ಸುಂದರವಾದ, ನಿಶ್ಚಲವಾದ ಕೆರೆ’ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿಂತ ನೀರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲತಃ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾವೇ ಅದಕ್ಕೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಆತಂಕಗಳು, ಆಸೆಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಎಂಬ ‘ಕಲ್ಲು’ಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದರ ಪ್ರಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನಾವಾಗಿಯೇ ಭಂಗಗೊಳಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಮೊದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ.

ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಕೆರೆಗೆ ಕಲ್ಲೆಸೆದಾಗ ಹೇಗೆ ತರಂಗಗಳು (ಅಲೆಗಳು) ಎದ್ದು ನೀರು ಕಲುಕುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಕಲ್ಲೆಸೆದಾಗ ‘ಭೀತಿ’ (ಭಯ) ಮತ್ತು ‘ತಲ್ಲಣ’ (ಆತಂಕ/Anxiety) ಎಂಬ ಅಲೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈ ಆತಂಕದ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವೇಕೆ ಸ್ವಯಂಕೃತ ಅಪರಾಧಗಳಿಂದ ನಮ್ಮದೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಕವಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ‘ಕೆರೆ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಆಗಸ ನೋಡುವುದು’ ಎಂದರೆ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಂದೇಶವಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ (ಒಬ್ಬ ದಾರಿಹೋಕ ಕೆರೆ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ) ಇರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಬಾರದು. ವಿಶಾಲವಾದ ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಬದುಕು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೋರಾಟ, ಆತಂಕ ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ‘ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು’ ಗುರುತಿಸಿ ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಬದುಕು. ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೆಯೂ ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಆತಂಕ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಗುವಾಗದಿದ್ದರೆ (ಬಂಜೆಯಾದರೆ) ಸಂತಾನವಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಚಿಂತೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದರೆ (ಕಂದನಾದರೂ), ಅದರ ಆರೈಕೆ ಹೇಗೆ, ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವೇನು ಎಂಬ ಮುಂದಿನ ಚಿಂತೆ ಕಾಡಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಚಿಂತೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಕಾರಣ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಂಜೆ’ ಮತ್ತು ‘ಉದಯ’ (ಸೂರ್ಯೋದಯ) ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ದಿನದ ಸಮಯಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ರೂಪಕಗಳು. ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತಾ ಬಂದರೆ (ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದರೆ ಅಥವಾ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬಂದರೆ) ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸುವುದು ಎಂಬ ಚಿಂತೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದರೆ (ಹೊಸ ದಿನ ಆರಂಭವಾದರೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಬಂದರೆ) ಇವತ್ತಿನ ದಿನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದು ಎಂಬ ಚಿಂತೆ. ಕಾಲ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಆತಂಕದ ಚಕ್ರ ಮಾತ್ರ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

‘ತನುಜೆ’ ಎಂದರೆ ಮಗಳು, ‘ತನುಜ’ ಎಂದರೆ ಮಗ. ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಾದರೆ ಅವಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಮದುವೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆ. ಗಂಡು ಮಗುವಾದರೆ ಅವನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಉದ್ಯೋಗ, ಅವನು ವಂಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಬದಲು ಚಿಂತೆಯ ಭಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಕವಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ‘ನಂಜು’ ಎಂದರೆ ವಿಷ. ಈ ರೀತಿ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು, ಕೊರಗುವುದು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏರುವ ವಿಷದಂತಿದೆ. “ಚಿಂತೆ ಚಿತೆಯಿದ್ದಂತೆ” (ಚಿತೆಯು ಸತ್ತವರನ್ನು ಸುಟ್ಟರೆ, ಚಿಂತೆಯು ಬದುಕಿರುವವರನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಡುತ್ತದೆ) ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ, ಈ ಅತಿಯಾದ ಆತಂಕವೇ ನಮ್ಮ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಪರಮ ಶತ್ರು.

ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಂದ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದೂರವಾದಾಗ ಅಥವಾ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ನಮಗೆ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ತಕ್ಷಣ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಜನರು ದೂರವಾಗಲು ಅವರದ್ದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಷ್ಟಗಳು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಸಂದರ್ಭಗಳು ಅಥವಾ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಯಾರೋ ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ಕೆಡುಕನ್ನು ಬಯಸುವ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಮೊದಲು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.

‘ರಿಪು’ ಎಂದರೆ ಶತ್ರು. ನಾವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಒಳ್ಳೆಯವರು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟವರು ಎಂಬ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹದ ಗೆರೆಯನ್ನು (ಮೈತ್ರಿಗೆರೆ) ಎಳೆಯಬೇಕಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಅನಗತ್ಯ ಅನುಮಾನಗಳಿಂದ ದ್ವೇಷದ ಗೆರೆಯನ್ನು (ರಿಪುರೇಖೆ) ಎಳೆಯಬಾರದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಂತಹ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳು ಮೂಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಶತ್ರುತ್ವದ ರೇಖೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕಬೇಕು.

ಈ ಚೌಪದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮುಕ್ತಾಯವಿದು. ಬದುಕು ಎನ್ನುವುದು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟವಲ್ಲ; ಅದು ‘ಸಹಭಾಗಿತ್ವ’ (Co-existence/Partnership). ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವು ಇತರರನ್ನು ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ದೂರ ತಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಬದುಕು ಕೇವಲ ಏಕಾಂಗಿತನದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಅಥವಾ ದೂರವನ್ನು ಶತ್ರುತ್ವ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಬೇಡಿ. ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆ ಇರಲಿ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಬದಲು ಸ್ನೇಹದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಇರುವುದು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಬಾಳುವ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ.

ಇಲ್ಲಿ ‘ಪೊರಕೆ’ ಎಂದರೆ ಕಸಪೊರಕೆ. ಪೊರಕೆಯು ಇಡೀ ಮನೆಯ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಕಸವನ್ನು ತಾನು ಒರೆಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಮನೆಗೆ ಅಂದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಕೊನೆಗೆ ಅದು ತಾನು ಯಾವುದೇ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಬಯಸದೆ ಮನೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ನಗುನಗುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಸತ್ಪುರುಷರು ಹೀಗೆಯೇ—ಇತರರ ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ತಾವೂ ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು ತಾನು ಮಾಗಿದಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸವಿಯಾದ, ಮಧುರವಾದ ರಸವನ್ನು (ರುಚಿರಸ) ಧಾರಾಳವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಧಾರೆ ಎರೆದು, ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಒಣ ‘ಓಟೆ’ಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತ. ನಮಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಹೇಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನೂ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಮುಳ್ಳು ಮುಳ್ಳಾಗಿ, ಒರಟಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಕೊಯ್ದು ಒಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಜೇನಿನಂತಹ ಸವಿಯಾದ, ಮಧುರವಾದ ತೊಳೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಒರಟಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅವರ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ, ಮರುಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಅಳೆಯಬಾರದು, ಆಂತರಿಕ ಗುಣದಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ಬದುಕಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಇತರರಿಗೆ ‘ಕೊಡುವುದು’ (ದಾನ/ಸೇವೆ/ತ್ಯಾಗ) ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ತೆರೆಮರೆಗೆ ಸರಿಯುವುದೇ (ಕೊಡುತ ಸರಿವುದೆ) ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿರಿದಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಾರ್ಯ. ಸಾರ್ಥಕ ಬದುಕು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದಲ್ಲ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟು ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು.

ಮನುಷ್ಯರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಆ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ. ರಾಮ, ಅಲ್ಲಾ, ಏಸು ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕರೆಯುವ ವಿಭಿನ್ನ ನಾಮಗಳಷ್ಟೇ ಹೊರತು ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತೀರ್ಥಂಕರರಾಗಲಿ (ಜಿನ) ಅಥವಾ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರಾಗಲಿ—ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ ‘ಅರಿವು’ (ಜ್ಞಾನ/Wisdom), ‘ಮಮತೆ’ (ಪ್ರೀತಿ/Love) ಮತ್ತು ‘ಅನುಕಂಪೆ’ (ಕರುಣೆ/Empathy). ಎಲ್ಲ ಅವತಾರ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಂತಿಮ ಬೋಧನೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಸಕಲ ಸಂತರು, ಶರಣರು, ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಗಳು ಬೋಧಿಸಿದ್ದು ಒಂದೇ ವಿಷಯ—ಅದು ‘ಲೋಕಹಿತ’ (ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಒಳಿತು). ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಶಯವೂ ಮಾನವ ಕುಲದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಅಂತರಾಳದ ಧ್ವನಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಯೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯತ್ವವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಹಿಡಿದಿರುವ ‘ಮತ’ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಏನು ತಾನೇ ಬೆಲೆಯಿದೆ? ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಇತರರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ದಯೆ ಇಲ್ಲದ ಧರ್ಮ ಕೇವಲ ನಿರ್ಜೀವ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ.

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಧರ್ಮಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಕವಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಒಂದೇ—ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ‘ಆತ್ಮಗುಣದ ಔನ್ನತ್ಯ’ (ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಉದಾತ್ತತೆ). ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರ, ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಉನ್ನತವಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ.

ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹಾರ ಅಥವಾ ಸೂತ್ರ (ದಾರ) ಎಂದಾದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಹೂವು ‘ದಯೆ’ (ಕರುಣೆ/Compassion). ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದಯೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮೌಲ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ತೆಂಗಿನ ಮರ’ ಆಕಾಶದತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಸವಿಯಾದ ನೀರು, ಕಾಯಿ ನೀಡುವ ಉದಾತ್ತತೆಗೆ ಸಂಕೇತ. ‘ಕುರುಚಲು’ (ಪೊದೆ/ಮುಳ್ಳಿನ ಗಿಡ) ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಯಾರಿಗೂ ನೆರಳನ್ನೂ ಕೊಡದೆ, ದಾರಿಹೋಕರಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ತಗಲಿಸುವ ಸಂಕುಚಿತತೆಗೆ ಸಂಕೇತ. ಕೇವಲ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವವರಿಗೂ (ಕುರುಚಲು) ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ನಿಜವಾದ ಸಾರವಾದ ದಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೂ (ತೆಂಗು) ಇರುವ ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮನುಷ್ಯ ಮೊದಲು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶರಣರ ವಾಣಿಯಾದ “ದಯೆಯಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮವದಾವುದಯ್ಯಾ?” ಎಂಬುದನ್ನೇ ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವುದೇ ಧರ್ಮದ ತಳಹದಿ (ಮೂಲ). ದಯೆ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ, ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ಕೇವಲ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯಷ್ಟೇ.

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಇಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನೇ ಇಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ ನೋಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಗುತ್ತಾ, ಸುಖವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲೂ (ಎದೆಯುದ್ದ) ಅವರದ್ದೇ ಆದ ಕಷ್ಟಗಳು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ನೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಕತೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಯಾರ ಬದುಕು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಹಗುರವಲ್ಲ.

ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಇತರರ ದುಃಖದ ಕತೆಗಳನ್ನು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕೇಳುವ ಸಮಯವಾಗಲಿ, ಸಹಾನುಭೂತಿಯಾಗಲಿ ಇಂದಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ, ಜನರು ಕೇಳಿದಂತೆ ನಟಿಸಬಹುದೇ ಹೊರತು ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲಾರರು.

ಕವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಮುಂದೆ ತೋಡಿಕೊಂಡು, ಅವರ ಮುಂದೆ ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ ನಿಂತು, ಅವರ ‘ಮರುಕ’ (Pity/Sympathy) ಎಂಬ ದೋಣಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿ ‘ದಯಭಿಕ್ಷೆ’ ಬೇಡಬೇಡಿ. ಜನರ ಅನುಕಂಪಕ್ಕಾಗಿ ಹಪಹಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟ ನಮ್ಮದಾಗಿರಬೇಕು.

ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಅವನ ‘ಅಭಿಮಾನ’ (ಆತ್ಮಗೌರವ) ಮತ್ತು ‘ಮಾನ’ (ಗೌರವ). ಇವೇ ಅವನ ಪಾಲಿನ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು (ಮಾನಧನ). ಎಂತಹ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಈ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಅಡವಿಡಬಾರದು, ಸಮಾಜದ ಮುಂದೆ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತಾನೇ ಎದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಮನುಷ್ಯತ್ವ.

ಇತರರಿಗೆ ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ಬಯಸುವ (ಅಹಿತ ನೆನೆಯುವ) ಯೋಚನೆ ಮೊದಲು ಯಾರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಆಲೋಚನೆ ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆಯೋ ಅವರಿಗೇ! ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ಕ್ರೋಧ ಎಂಬ ವಿಷವು ಇತರರನ್ನು ತಲುಪುವ ಮುನ್ನವೇ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಸುಡಲು ಹಿಡಿದ ಬೆಂಕಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನೇ ಸುಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಶಯ.

ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಹಠವನ್ನು ‘ಹುಚ್ಚು ಕುದುರೆ’ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷದ ಹುಚ್ಚು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏರಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ತುಂಬ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅಥವಾ ನಾವೇ ಶಕ್ತಿವಂತರು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆ ಕುದುರೆಗೆ ಲಗಾಮಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿಸಿ ಅತಿ ಘೋರವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಂತೆ (ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಂತೆ) ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪತನದಲ್ಲೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಬೆಂಕಿಗೆ (ಕಿಚ್ಚಿಗೆ) ತಾರತಮ್ಯ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಒಡೆಯನ ಮನೆಯನ್ನಾದರೂ ಸರಿ, ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯನ್ನಾದರೂ ಸರಿ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದ ನಿಯಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ. “ನಾನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ತಾನೇ ಕೀಡು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು, ನನಗೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಮನುಷ್ಯನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ‘ಮನೆ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಇಟ್ಟಿಗೆ-ಗಾರೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ; ಅದು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು, ಸಂಸಾರ, ಕೀರ್ತಿ ಅಥವಾ ನೆಮ್ಮದಿ. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಬೆಂಕಿ ಇಡಬೇಡ, ಯಾರ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೂ ಕೆಡಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಕವಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರರ ಒಳಿತನ್ನು ಬಯಸುವುದೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ.